زمايش (1)               محلولهاي الكتروليت و غير الكتروليت

هدف آزمايش:با انجام اين آزمايش به رسا نايي الكتريكي محلولهاي مواد گوناگون پي خواهدبرد.

وسايل ومواد لازم :بشر cm³500 (1)-دستگاه هدايت سنج (1)-آبفشان حاوي آب مقطر(1)- NaCl-قند يا شكر –HCl-

CH₃COOH-NaOH –CaO – C₂H₅OH

شرح آزمايش :

توجه :  در اين آزمايش به آب آهك نياز داريد .براي تهيه آن اندكي اكسيد كلسيم را در يك بشر حاوي آب ريخته و خوب هم بزنيد و       

شيرآهك حاصل را صاف كنيد .

محلول هايي با غلظت مولي (مولاريته )يكسان از اسيد هيدروكلريك ، اسيد استيك و سود تهيه كنيد.

همچنين محلول هايي از قند و نمك را با حل كردن مقداري نمك و قند در آب مقطر تهيه كنيد .

بشر را تا نيمه آب مقطر بريزيد و مطابق شكل دستگاه هدايت سنج را داخل بشر نگهداريد        .

آيا لامپ هدايت سنج روشن مي شود ؟ خير

ساير محلول ها را يكي پس از ديگري در بشر بريزيد و ميزان روشنايي لامپ دستگاه هدايت سنج را در جدول زيريادداشت كنيد.

آزمايش (2)                  بررسي كشش سطحي آب

هدف آزمايش : با انجام اين آزمايش به مفهوم كشش سطحي آب و نحوه از بين بردن آن پي مي بريد.

وسايل و مواد موردنياز : بشر cm³250 (1)-قطره چكان (1)- تيغ-مايع ظر فشويي-گوگرد

شرح آزمايش :

مرحله اول : تا2 بشر را از آب پر كنيد . به آرامي تيغ را روي سطح آب بگذاريدطوريكه در روي سطح آب باقي بماند (اگر با دقت اينكار

    را انجام دهيد به علت كشش سطحي آب تيغ در روي سطح آب شناور مي ماند ) بعد از ثابت ماندن تيغ ، يك قطره مايع ظرفشويي به آرامي      

در كنار تيغ بچكانيد

 چه مشاهده مي كنيد ؟

تيغ به سرعت از محل خود به طرف ديگر رانده مي شود

.

 علت چيست ؟

 در اثر افزودن مايع ظرفشويي ،كشش سطحي آب از بين مي رود و در نتيجه از بين رفتن اين كشش ،تيغ به سمت ديگر رانده مي شود .

مرحله دوم :مقدا ري گوگرد بر روي كاغذ بريزيد ( گار در پودر گوگرد گلوله هاي درشت مشاهده مي شود ابتدا آنها را با همزن به صورت

   پودر دربياوريد) 2 بشر را از آب پر كنيد گوگرد را به آرامي برروي سطح آب بريزيد تا روي آب يك لايه نازك از گوگرد تشكيل شود.

ايا گوگرد در داخل آب حل مي شود؟ خير.

يك قطره مايع ظرفشويي روي سطح آب كه از گوگرد پوشانده شده است بچكانيد.

چه مشاهده مي كنيد ؟

ذرات گوگرد از هم پاشيده شده وبه ته بشر مي روند.

چه نتيجه اي مي گيريد ؟

در اثر كشش سطحي آب ،ذرات گوگرد نمي توانند در داخل آب نفوذ كنند اما با ريختن مايع ظرفشويي ،كشش سطحي آب از بين رفته             

و ذرات گوگرد در داخل آب پخش مي شوند.

آزمايش (3)                                                   تجزيه الكتريكي آب

هدف آزمايش :

                آب از اكسيژن و هيدروژن تشكيل شده است . براي تشخيص اجزاء تشكيل دهنده آب مي توان آن را تجزيه كرد اين عمل در دستگاهي به نام ولتامتر صورت مي گيرد.

وسايل و مواد مورد نياز :

             دستگاه ولتا متر هافمن مدرج(شامل دو عدد الكترود زغالي و در پوش لاستيكي )-گيره سوسماري (2)-سيم رابط – منبع تغذيه پايه A شكل-ميله cm50- گيره قائم و چنگكي-بشرcm³ 50- آبفشان-NaOH ياKOH

شرح آزمايش:

    ولتامتر هافمن دستگاهي است كه براي تجزيه الكتريكي آب بكار مي رود . اين دستگاه از لوله شيشه اي به شكل H تشكيل شده است.

ولتامتر را مطابق شكل با گيره به پايه وصل كنيد و الكترود ها ي زغالي را از سوراخ در لاستيكي عبور داده و در لاستيكي را از پايين به بالا     محكم كنيد . از قسمت فوقاني آب مقطر در ولتامتر بريزيد تا تمام لوله ها از آب پر شود.چون هواي موجود در لوله ها مانع بالا رفتن آب          مي گردد،شيرهارا نيمه باز كنيد تا هوا خارج شود و آب جاي آنرا بگيرد وقتي لوله ها كاملا از آب پر شد شيرها راببنديد  سيمهاي رابط      الكترودها را به دستگاه منبع تغذيه متصل كنيد. سلكتور را روي 5/9 ولت جريان مستقيم گذاشته وكليد منبع تغذيه را بزنيد.

جريان عبور نمي كند و حبابي درولتامتر مشاهده نمي شود. علت آن است كه آب خالص، هادي الكتريسيته نيست. مقداري سود يا پتاس دربشرريخته وبر روي آن آب مقطربيفزاييد چندقطره ازمحلول سود رادرولتامتر بريزيد(به جاي محلول سود ازاسيد سولفوريك غليظ نيز      ميتواند استفاده كنيد.براي اين كاربهتر هست يك يادو قطره اسيد در ولتا متربريزيد) جرين برقرار ميشود وحبابهاي گاز برروي الكترودها        ظاهر مي گرددوبه تدريج.در لوله ها بالاميرود وجاي آب رامي گيرد.گازي كه درقطب منفي ايجاد ميشود هيدروژن و گازي كه در قطب                             مثبت توليد مي شود اكسيژن است (آند قطب مثبت و كاتد قطب منفي مي باشد )گازهايي كه در لوله ها جمع مي شوند                                    داراي حجم هاي يكساني نيستند

چه نتيجه اي مي گيريد ؟

آب يك ماده مركب و قابل تجزيه به اجزاي سازنده خود مي باشدلذا در اثر عبور جريان برق به عناصر اكسيژن و هيدروژن تجزيه مي شود.

چگونه مي توان به وجود گازهايي كه در قطب منفي و مثبت آزاد مي شوند پي ببريد ؟

چون رنگ هر دو گاز تشكيل شده در آند و كاتد بيرنگ مي باشد ،بايد به وسيله يك آزمايش نوع گازها را تشخيص داد. اگر چوب كبريتي كه تازه خاموش شده و هنوز سرخي آن از بين نرفته است به گازي كه در قطب مثبت توليد شده است نزديك كنيم شعله ور مي شود پس گاز توليد شده در آند ، گاز اگسيژن است.گاز توليد شده در قطب منفي نيز در مجاورت هوا به كمك شعله مي سوزد و انفجار كوچكي توليد مي شود در كاتد هيدروژن است. در اين آزمايش حجم اگسيژن كمي كمتر از نصف حجم هيدروژن است. چرا ؟ حجم گاز اگسيژن طبق رابطه:

H₂O    Ú        H₂    +    1/2 O₂                                                                                                     

بايد نصف حجم گاز هيدروژن باشد ولي به علت اكسيد شدن الكترود زغالي (تركيب با اكسيژن ) حجم گاز اكسيژن كمي كمتر از نصف حجم هيدروژن است.

                                                                                 (5)

آزمايش (4)                                                قابليت حل شدن

هدف آزمايش :

           آشنايي با قابليت حل شدن برخي مواد در آب و بستگي آن ها با دما

وسايل و مواد مورد نياز :

                             استوانه مدرج ml20(1)-ميله بهمزن شيشه اي-بشر ml500 (1)-قاشق چايخوري-يخ-NaCl-KNO₃

شرح آزمايش :

   آ)-10 گرم نمك طعام را با يك ترازوي با دقت دست كم 1/0 گرم روي يك كاغذ صافي وزن كنيد.

   ب)-20ميلي ليتر آب مقطر را با استوانه مدرج در يك بشرml50 تميز بريزيد.

 پ)-درحدود نيمي از نمك طعام كه جرم آن معلوم شده را به درون آب داخل بشر بريزيد و با ميله به هم زن شيشه اي آن را به هم بزنيد

تا نمك در آب حل شود.پس از آن كمي (در حدود نصف يك قاشق چايخوري ) از نمك باقيمانده روي كاغذ صافي را به محلول داخل بشر

بيفزاييد و آن را خوب به هم بزنيد تا از حل شدن نمك طعام افزوده شده مطمئن شويد اين عمل را مرتبا تكرار كنيد و هربا رمقدار نمك

افزوده شده را كمتر بگيريد تا جايي كه آخرين جزء نمك طعام افزوده شده حل نشود و در بشر ته نشين كند. دراين موقع با يك دماسنج            

دماي  محلول را بخوانيد دردفتر كار خود يادداشت كنيد.آنگاه جرم نمك باقي مانده روي كاغذ صافي را معين كنيد و از جرم نمك اولي 

 (10گرم)كم كنيد تا جرم نمك حل شده در ml20 آب (در gr20 آب) به دست آيد.محلول سير شده را در ظرفي بريزيد تا از تبخير آن                                        بتوان نمك حل شده را بازيابي نمود.

   ت)-مرحله هاي الف، ب و پرا ازنو تكرار كنيد اما از آب مقطربا دماي o^0C استفاده كنيد. براي اين منظور بشر محتوي20 ميلي ليتر آب مقطر را  در ظرفي كه پر ازيخ كوبيده وآب است قرار دهيد و آب داخل بشر را با يك همزن شيشه اي تميز به هم بزنيد و منتظر بمانيد تا دماي آب به  o^0C برسدو آنگاه آزمايش را شروع كنيد.

    ث)-مرحله هاي الف، ب و پ را با آب^0C50 نيز تكرار كنيد.

    ج)-آزمايشهاي انجام شده در مورد نمك طعام را،درمورد نيترات پتاسيم هم با دقت تمام تكرار كنيد،با اين تفاوت كه جرم نيترات          پتاسيم براي آزمايش در دماي معمولي 15گرم ،براي دماي o^0C ،4گرم و براي دماي ^0C50 مساوي 20گرم بگيريد.

 يادآوري: در پايان هر آزمايش محلول مورد نظر را در ظرفي كه براي همين منظور در نظر گرفته شده است بريزيد تا از تبخير آن بتوان نمك به كار رفته را براي آزمايشهاي گروه بعدي بازيابي نمود.

                                                                   (6)

آزمايش (5)                                                 محلول فوق سير شده

محلول فوق سير شده محلولي است كه غلظت ماده حل شده در آن در يك دماي معين بيش از غلظت همان ماده حل شده درمحلول             سير شده نظير آن است.

هدف آزمايش : آشنايي با محلول فوق سير شده

وسايل ومواد مورد نياز : استوانه مدرج ml20 (1)-بشرml50 (2)-دماسنج (1)-ميله به هم زن شيشه اي –لام شيشه اي-استات سديم

شرح آزمايش :آ)-ml20 آب مقطر را در يك بشر ml50 بريزيد و آن را با ملايمت تا حدود ^0C35 گرم كنيد

.

ب)از استات سديم آنقدر در آب داخل بشر حل كنيد كه محلول نسبت به آن سير شود . دماي محلول سير شده در حدود ^0C35 باشد.          

  يكي دو  دقيقه منتظر بمانيد كه نمك حل نشده ته نشين شود و محلول متعادل گردد .

پ)-در حدود 4  محلول سير شده را كه در رو قرار دارد با ملايمت به بشر ديگر كه آن را تا حدود ^0C40 گرم كرده ايد منتقل كنيد و آن را

                 5 

در مكاني آرام بگذاريد تا به ملايمت سرد شود و به دماي آزمايشگاه برسد.از به هم زدن اين محلول يا جا به جا كردن آن خودداري كنيد

براي ملايم سرد شدن آن مي توانيد اطراف بشر مورد استفاده را از قبل با پارچه تميزي بپو شانيد . بشر اول را با محلول و استات حل نشده

باقي مانده در آن را برا ي كارهاي بعدي محفوظ نگهداريد

ت)-پس از گذشتن در حدود 15 دقيقه از پايان مرحله پ،يك لام شيشه اي را روي دهانه بشر اول كه هنوز محتوي كمي محلول و استات

حل نشده است قرار دهيد . طول لام شيشه اي بايستي طوري باشد كه بتواند روي دهانه بشر قرار گيرد و عرض آن نبايستي از يكي

دو سانتي متر بيشتر باشد ،تا همه دهانه بشر را بپوشاند.

ث)-يكي دو دانه بلور استات سديم را در وسط لام قرار دهيد و آنگاه محلول داخل بشر دوم كه اينك به حالت فوق سير شده است (به

شرطي كه در آن بلور هايي تشكيل نشده باشد)به طور كاملا ملايم و قطره قطره روي بلور هاي استات سديم واقع بر لام شيشه اي بريزيد

و به چگونگي رشد تدريجي بلور هاي اوليه خوب دقت كنيد.آزمايش را تا ريختن تمامي محلول فوق سير شده ادامه دهيد .فراموش نكنيد

كه بايستي محلول فوق سير شده را قطره قطره و با ملايمت روي بلور هاي واقع بر روي لام شيشه اي بريزيد.

ياد آوري : از تبخير محلول جمع شده در بشر واقع در زير لام شيشه اي مي توانيد استات سديم به كار رفته را براي آزمايش هاي بعدي

آزمايش(6)                   تعيين حجم گاز كربن دي اكسيد در يك بطري نوشابه ي 300 ميلي ليتري

مواد و وسايل مورد نياز:

                                بطري نوشابه 300 ميلي ليتري (1)-بادكنك (1)-خط كش cm50 (1) – يك رشته نخ – دربازكن نوشابه

شرح عملي كار :

                       1-باد كنك را باز كنيد . پس از اطمينان از سالم بودن ، آن را خالي كنيد .

                      2-به آهستگي در نوشابه را باز كرده ،بيدرنگ باد كنك را بر دهانه ي آن بگذاريد.

                  3- نوشابه را به شدت تكان دهيد ، چه مي بينيد؟

                      4-پس از اينكه همه ي گاز نوشابه از بطري آن خارج شد ، سعي كنيد باد كنك را در همان حال به شكل يك

                        كره درآوريد.

پرسش:

                    1-هنگامي كه نوشابه را به طور منظم تكان مي دهيد ، چه روي مي دهد؟

                    2-به كمك يك رشته نخ و خط كش ،محيط بادكنك را اندازه بگيريد.

                    3- شعاع دايره اي با اين محيط چقدر است ؟

                     4-حجم گاز جمع شده در باد كنك چقدر است ؟

                    5- نسبت حجم گاز را به حجم نوشابه (ml300) را به دست آوريد.

                     6-چه خطاهايي در اين آزمايش وجود دارد،

پاسخ پرسش ها

     1-گاز حل شده در نوشابه با فشار از آن بيرون آمده ، بادكنك را پر مي كند.

      2-پيرامون باد كنك يعني حجيم ترين جاي آن را با نخ اندازه مي گيريم و سپس طول نخ را با خط كش تعيين مي كنيم

     3-با استفاده از رابطه تععين محيط دايره داريم:                 محيط دايره = rп2                           محيط دايره =r

                                                                                                                                          п2          

      4-حجم گاز ، همان حجم بادكنك است و بادكنك تقريبا شكل يك كره را دارد. حجم كره از را بطه زير به دست مي آيد.

                                                        r³         п4 = حجم كره

                                                  3

     5-                                                      حجم باد كنك  =حجم گاز                                        

                                                               Ml300     حجم نوشابه

   6-آ) درآغازباز كردن نوشابه ممكن است كمي از گاز درون آن ، پيش از قراردادن باد كنك بر دهانه ي بطري نوشابه هدر رود.

    ب)ممكن است گاز از ديواره ها يا دهانه ي بادكنك به بيرون راه يابد.

  پ)در اندازه گيري محيط باد كنك با رشته ي نخ و خط كش ، به ترتيب خطاي آزمايش كننده و خطاي ابزاري وجود دارد.

                                                                               (8)

آزمايش (7)                                                        انحلال گاز ها در آب

هدف آزمايش :

            با انجام اين آزمايش متوجه خواهيد شد كه هوا و بسياري ا ز گاز ها در آب حل شده و حجم هواي حل شده در آب را مي توان  اندازه گرفت

وسايل و مواد مورد نياز:

   بالن ته گرد cm³ 250 (1)-لوله گازسنج مدرج(1)-لوله رابط شيشه اي (خم 90⁰) –لوله رابط پلاستيكي-در لاستيكي يك سوراخه                               پايه A شكل-ميله cm50 –گيره قائم-گيره نگهدارنده چنگكي-سه پايه-توري نسوز –چراغ گاز آزمايشگاه-تشتك آّب-آب معمولي

شرح آزمايش : بالن را از آب پر كنيد. مطابق شكل ، لوله رابط را از آن عبور دهيد و لوله رابط را در تشتك آب وارد كنيد . دقت كنيد             بالن ، لوله رابط در تشتك واژگون كرده ايد پر از آب باشند و هيچ حبابي در بالاي بالن تشكيل نشود. بالن را حرارت دهيد وقتي آب به                         جوش آمد داخل لوله گاز سنج گاز جمع آوري مي شود هنگاميكه حجم گاز ثابت ماند عمل گرما دادن را قطع كنيد.              

 چه نتيجه اي مي گيريد؟

در داخل بالون و لوله رابط با اينكه هيچگونه حباب گازي ديده نمي شد ولي هنگام حرارت دادن آب ، مقداري گاز در داخل لوله                     گاز سنج تشكيل مي شود لذا مي توان نتيجه گرفت بسياري از گاز ها از جمله هوا در داخل آب حل مي شوند و حجم هواي حل شده            در آب قابل اندازه گيري مي باشد

                                                                                   (9)

آزمايش(8)                                                       تعيين مقدار اكسيژن محلول(DO)

معمولي ترين روش تعيين اكسيژن محلول بر اساس آزاد كردن يد توسط اكسيژن محلول مي باشد.يد آزاد شده عموما توسط يك محلول

احياء كننده مانند تيوسولفات سديم اندازه گيري مي شود .چسب نشاسته خاتمه عمل را نشان مي دهد. نشاسته يد آزاد شده راجذب

مي كند  ورنگ آبي ايجاد ميكند و هنگاميكه تمامي يد احياء گرديد محلول بيرنگ مي شود . روش يدو متري روش استاندارد براي

تعيين اكسيژن محلول مي باشد.

در اين روش بر اساس اكسيداسيون Mn²⁺ به ظرفيت بالاتر (Mn⁴⁺) در محيط قليايي توسط اكسيژن مي باشد Mn⁴⁺ يديد را در

محيط اسيدي به يد آزاد اكسيده ميكند و مقدار يد آزاد شده كه برابر با اكسيژن محلول مي باشدتوسط تيتراسيون با تيو سولفات

استاندارد اندازه گيري مي شود .

وسايل و مواد مورد نياز: ظرف شيشه اي بادرپوش شيشه اي - بالون پيمانه اي(3)- ارلن-استوانه مدرج(ml100)-پبپت(3)

آب مقطر-بورت،گيره بورت وميله ي بورت-بشر-چراغ گازي ،سه پايه،توري نسوز وكبريت

محلول Mn²⁺(سولفات منگنز )-محلول يديد پتاسيم قليايي(KI,NaOH)-سولفوريك اسيد غليظ-تيو سولفات   سديم(M025/0)

شرح عملي آزمايش:آب را آرام داخل ظرفي شيشه اي كه ازشيرآب باز مي كنيم ومي ريزيم ولبريز مي كنيم سپس cc1 از

محلول منگنز سولفا ت وبعدcc1ازمحلول قليايي KI اضافه مي كنيم طريقه ريختن با پي پت مهم است كه بايد پيپت را ته ظرف

برده و بعد آرام بالا ببريم و بعد به مدت 20ثانيه تكان داديم كه در صورت نبود اكسيژن رسوب سفيد رنگي طبق معادله زير

تشكيل مي شود            رسوب سفيد رنگ                                                        Mn(OH)₂ ª Mn²⁺+2OH^-

ولي اگر اكسيژن بود درمحيط رسوب قهوه اي MnO₂ طبق معادله زير تشكيل مي گرد

  Mn(OH)₂+½O₂   ª  MnO₂ +H₂O                                                                                                      

سپس cc1 سولفوريك اسيد غليظ اضافه  مي كنيم تا تمامي O₂ هايي كه در آب است باعث آزاد شدن يد ميشود . طبق معادله زير

MnO₂+2I^-+4H⁺     ª   Mn²⁺+I₂+2H₂O                                                                                                 

سپس با تيو سولفات سديم تيتر مي كنيم . مطابق معادله زير:

I₂+2Na₂S₂O₃     ª  Na₂S₄O₆+2NaI                                                                                                      

                                                                                   (10)

سپس cc200 از محلولي كه اسيدي كرديم آرام با استوانه مدرج  اندازه گيري مي كنيم  بعد داخل ارلن مي ريزيم و چسب نشاسته

كه از قبل تهيه كرده ايم  (داخل آب جوش مقداري چسب نشاسته حل مي كنيم ) هنگامي كه رنگ محلول كم رنگ شده اضافه مي كنيم

نتايج تيتراسيون :

M_Na2S2O3=0/005                   n_Na22o3   =2n_I2                                                         M_Na2S2O3       .    V_Na2S2O3=2(M_I2 .V_I2)     

V=14.7ml                                         0.005  .  14.7ml=2(100 .V_I2 )                                                               

                      V_I2=100ml                  M_I2=0.0003675                           M_O2=½M_I2                                                                                                         

               M_I2=?                                                                                                                                                                    M_O2=0.0003675=0.0001837 ml . L                                                                                                                                                                                                                 2

0.0001837mol  .  32gr  .1000mg=5.8mg  =5.8ppm                                                                              

                                                                                                  L               1gr           L1 1mol

طبق رابطه زير

1ppm=1mg                  1Kg=1L       1L(aq)=1L(l)                                                                                                                              L                                                                                                                 

1 ppm      1     =  1mg          =1mg           =1mg      =  1mg    =(ppm)                                                           

                                                                             L              1kg        1000gr     1000000     1000000         

آزمايش(9)                         شناسايي  اسيد ها و باز ها به وسيله مواد رنگي گياهي

هدف آزمايش:

                          با انجام اين آزمايش متوجه خواهيد شد براي شناسايي اسيدها و بازها مي توان از بسياري از مواد طبيعي به عنوان معرف استفاده نمود.

وسايل و مواد لازم :

                       لوله آزمايش (6)-بشر(100cm³) –قيف معمولي (1)-قطره چكان (1)-هاون چيني(1) –كاغذ صافي(3)-گل رز- گل سرخ

                            آبليمو-مايع ظرفشويي-الكل اتيليك-HCl(1مولار)-CH₃COOH(1/0 مولار)-NaOH(1/0مولار)-جوش شيرين

شرح آزمايش:

مرحله اول:

                 چندگلبرگ گل سرخ در هاون چيني بساييد و كمي الكل اتيليك به آن اضافه كنيد. محلول به دست آمده را صاف كنيد .مايع

           بنفش رنگي حاصل ميشود كه ممكن است تدريجا بي رنگ شود .محلول فوق را براي مرحله دوم آزمايش نگه داريد.

مرحله دوم:

                  در چهار لوله آزمايش به ترتيب محلول HCl(1مولار)،محلول 1/0مولار CH₃COOH،NaOH و محلول جوش شيرين بريزيد.

               و رنگ هاي ايجاد شده را يادداشت كنيد.

   چه نتيجه اي مي گيريد؟ براي شناسايي محلول هاي اسيدي و بازي ، معرف هاي گوناگوني وجود دارد كه از جمله آنها ماده رنگين گل

    مي باشد

مرحله سوم :

                   چند گلبرگ گل سرخ روي دو برگ كاغذ صافي بكشيد تا اثر گل بر روي كاغذ صاف ي ها باقي بماند . روي يكي از كاغذ ها

                 چند قطره آبليمو و روي كاغذ دومي چند قطره مايع ظرفشويي حل شده در آب بريزيد . چه تغيير رنگي را مشاهده ميكنيد

                    آبليمو به عنوان اسيد رنگ گل را سرخ و مايع ظرفشويي به عنوان باز رنگ گل را بنفش مي كند

                     هرگاه دو محلول بيرنگ از اسيد و باز داشته باشيم آيا مي توانيد آنها را به وسيله گل سرخ شناسايي كرد؟

   توجه:

                        بسته به نوع مواد (باز يا اسيد)و نوع گل ،تغييرات رنگ متفاوت است. به عنوان مثال اگر در مرحله دوم از گل هاي

                     ديگري به جاي رز و يا در مرحله سوم به جاي مايع ظرفشويي از پودر رختشويي استفاده كنيد رنگها متفاوت خواهدشد

                                                                 (12)

آزمايش(10)                                               از كلم سرخ شناساگر اسيد- باز تهيه كنيم

كلم سرخ محتوي رنگدانه اي محلول در‌آب به نام فلاوين (يك نوع انتوسيانين )است .آنتوسيانين ها در محلول هاي اسيدي به رنگ سرخ در

مي آيند ودر محلول هاي بازي به زرد مايل به سبز تغيير رنگ مي دهند.در اين آزمايش مشاهده مي كنيد با خرد كردن و آسياب كردن كلم

سرخ و رقيق كردن آن با مقداري آّب  به راحتي مي توان يك شناساگر اسيد- باز تهيه كرد.موادي كه در اين آزمايش براي تعيين خصلت

اسيدي و بازي محلول هاي آنها از اين شناساگر استفاده شده است به ترتيب عبارتند از سركه ،محلول آمونياك رقيق،نوشابه گاز دار،گرد

رختشويي،پودر لك بر، محلول شير منيزي،گرد جرم گير و گرد شيريني پزي.

در جدول زير به طور تقريبي رنگ هاي مختلف محلول شناساگر كلم سرخ در محدوده ي PH هاي مختلف آورده شده است . بنابراين

بامشاهده اين آزمايش و رنگ هايي كه شناساگر پس از اضافه كردن مواد مختلف به خود مي گيرد بايد بتوانيد حدود تقريبي PH   

     محلول هاي آبي را حدس بزنيد.

سفيد شدن گل سرخ با گاز SO₂

   گل سرخ پس از تماس با گاز SO₂ ،به آهستگي وبه شكلي پايدار بي رنگ مي شود.با فرو بردن گل درHCl  غليظ ،رنگ قرمز دوباره ظاهر

  ميشود. SO₂  يكي از آلاينده هاي مهم هواكره است. با اجراي اين آزمايش،برهم كنش SO₂ با آندامك هاي زيستي را مي توان به خوبي

  نمايش داد.آنيون هيدروژن سولفيت از واكنش SO₂ با آّ ب موجود در گياه حاصل مي شود. كاتيون فلاويليوم (flavyliom) پس از يك

واكنش افزايشي هسته خواهي با SO₂ ،بي رنگ مي شود.

  آنتوسيا نين ها (anthocyanins) مشتق هاي نمك فلا ويليوم هستند كه رنگ هاي زيباي آبي ،بنفش و قرمز را در گل ها و ميوه ها

 ايجاد  ميكنند.

 چرا گلبرگ گل پس از قرار گرفتن در محلول غليظ HCl ، دوباره سرخ رنگ مي شود؟

                                                                                     (13)

آزمايش(11)                          تشخيص اسيد ها  و باز ها به وسيله معرف هاي شيميايي

هدف آزمايش:با انجام اين آزمايش متوجه خواهيد شد كه تورنسل ،متيل اورانژ و فنل فتالئين معرف هاي محلول هاي اسيدي و بازي هستند

وسايل و مواد مورد نياز:لوله آزمايش (6)-پيپت 5cm³ (1)-محلول فنل فتالئين-محلول ميتل اورانژ-محلول تورنسل-HCl-NaOH

شرح آزمايش:

مرحله اول:

                 در سه لوله آزمايش حدود2 ميلي ليتر HCl بريزيد.(بهتر است از اسيد رقيق استفاده نماييد.) به يكي از آنها چند قطره تورنسل ،

                به دومي چند قطره متيل اورانژ و به سومي چند قطره محلول فنل فتالئين بيفزاييد. تغيير رنگ محلول هاي حاصله را بررسي كنيد.

 مرحله دوم :

                  در سه لوله آزمايش مقداري محلول رقيق سود (NaOH) بريزيد و به هريك ازلوله ها سه معرف ذكر شده در بالا بيفزاييد

                  تغيير رنگ محلول سود را به وسيله سه معرف بررسي كنيد.

                 با استفاده از مشاهدات خود جدول زير را پر كنيد.

هدف آزمايش : با انجام اين آزمايش به مفهوم سختي آب كه به دو نوع موقتي و دائمي مي باشد و همچنين آب سبك پي خواهيد برد.

وسايل و مواد مورد نياز:لوله آزمايش (5)-قيف شيشه اي (1)-در پوش لاستيكي(اندازه دهانه لوله آزمايش)(1)-چراغ گاز آزمايشگاه(1)                  گيره چوبي(1) -كاغذ صافي(2ورق)-آبفشان(1)-صابون مايع-سولفات كلسيم-بيكربنات كلسيم-

 شرح آزمايش:

 مرحله اول:

         3/1   لوله آزمايشي را آب مقطر بريزيد.دو يا سه قطره  صابون مايع به آن بيفزاييد. در لوله آزمايش را با درپوش لاستيكي بسته و لوله

             را خوب تكان دهيد. چه مشاهده ميكنيد؟

                صابون مايع درآب مقطر به خوبي كف مي كند.  چه نتيجه اي مي گيريد؟

               آب مقطر آبي است كه فاقد هر گونه املاح مي باشد. در نتيجه صابون در آب مقطر (به عنوان آب سبك)به راحتي كف مي كند.

 مرحله دوم:

4  /1  لوله آزمايشي را از آب مقطر پر كنيد . مقدار كمي سولفات كلسيم به داخل آب بيفزاييد و با گذاشتن درپوش لاستيكي بر

                روي لوله آزمايش ، لوله را تكان دهيد .مخلوط ناهمگني تشكيل مي شود كه در آن مجموعه اي از ذرات جامد در آّب معلق اند ،

                با استفاده از قيف و كاغذ صافي ذرات معلق را از مايعي كه ذرات در آن پراكنده هستند جدا كنيد ،به محلول حاصله يك يا دو

               قطره صابون مايع بريزيد و خوب هم بزنيد.

               چه مشاهده مي كنيد؟

              صابون در محلول فوق كف نمي كند. صابون مايع را آنقدر به محلول اضافه كرده و هم بزنيد تا  تشكيل كف را مشاهده كنيد.

              (آب سخت صابون را در خود حل كرده و به جاي كف ، رسوب ‍‍ژلاتيني تشكيل ميشود )

              چرا صابون درآّب حاوي يون كلسيم (يون كلسيم از حل كردن سولفات كلسيم درآب به وجود مي آيد) به خوبي كف نمي كند؟

              صابون با يون كلسيم توليد رسوب كرده و مانع تشكيل كف مي شود

              چه نوع آبي را  به عنوان آب سخت مي شناسيد؟

                                                                                   (15)

              آب سخت آبي است كه حاوي يون هاي كلسيم ، منيزيم يا آهن باشد.

مرحله سوم:

                   مانند مرحله دوم آبي كه حاوي يون كلسيم باشد تهيه كنيد. لوله را با گيره چوبي روي شعله چراغ گاز نگه داشته و آن را

                   حرارت دهيد.به آب جوشيده شده دو قطره صابون مايع اضافه كرده و آن را محكم هم بزنيد.

                 آيا با حل شدن صابون در آب ، كف تشكيل مي شود؟چرا؟

                  خير، چون با جوشاندن آّب سخت ، سختي آن از بين نمي رود در نتيجه كف ايجاد نمي شود.

 مرحله چهارم:

                       1  لوله آزمايش را از آب مقطر پر كنيد . مقدار كمي بيكربنات كلسيم در داخل لوله ريخته و آن را خوب تكان دهيد . دو  يا

                    3

                    سه قطره صابون مايع به محلول فوق بيفزاييد. آيا با حل شدن صابون در آّ ب كف ايجاد مي شود؟ علت چيست؟

                   خير،با حل نمودن بيكربنات كلسيم ، يون هاي كلسيم در آب بوجود آمده و آب سخت تشكيل مي شود.

 مرحله  پنجم :

                    مانند مرحله چهارم مقداري بيكربنات كلسيم در آب حل كنيد . لوله آزمايش را با گيره چوبي نگه داشته و روي چراغ گاز

                 حرارت دهيد چه مشاهده مي كنيد؟

                رسوب سفيد رنگي در لوله آزمايش تشكيل ميشود .محلول را از رسوب ايجاد شده (با كاغذ صافي و قيف شيشه اي ) جدا كنيد.

                 برروي محلول حاصله دو قطره صابون مايع بيفزاييد آيا كفي مشاهده مي شود؟ بله

                چه نتيجه اي مي گيريد؟

               اگر يون هاي كلسيم به صورت نمك انحلال پذير كربنات هيدروژن در آب موجود باشند سختي آب را به عنوان سختي موقت

              مي شناسيم كه اين نوع سختي با جوشاندن آّب ِ و تشكيل نمك هاي انحلال ناپذير كربنات كلسيم (يا كربنات منيزيم) برطرف

             مي شود.

آزمايش (13)                                   وابستگي حجم و فشار گاز ها با دما

هدف آزمايش:

                   با انجام اين آزمايش متوجه خواهيد شد كه وقتي دماي گاز ها افزايش يابد ، منبسط مي شوند.

وسايل و مواد مورد نياز:

             لوله U شكل قيف دار (1)-لوله آزمايش (1)-ارلن ماير cm³ 100 (1)-بشرcm³250 (1)-لوله رابط شيشه اي cm10(1)

           لوله رابط پلاستيكيcm20(1)-درپوش لاستيكي يك سوراخه (1)-پايه و ميله(2)-گيره قائم و نگهدارنده-سه پايه و توري نسوز

               چراغ گازي  - پر منگنات پتاسيم

شرح آزمايش :

              2 بلور پرمنگنات پتاسيم در لوله آزمايش ريخته و تا 1  لوله ، آب بر روي آن بريزيد .آب رنگي را در لوله U  شكل ريخته طوريكه

                                                                              3

 تا نصف لوله U شكل از محلول پرمنگنات پتاسيم پر شده باشد.بشر را تا نيمه از آب پر كنيد و مطابق شكل زير ، ارلن را داخل بشر گذاشته

و دستگاه را سوار كنيد.                                             

آب داخل بشر را حرارت دهيد دقت كنيد حرارت ملايم باشد تا بتوان آزمايش را كنترل نمود. وقتي آب بشر گرم ميشود محلول پرمنگنات پتاسيم درون لوله U شكل چگونه تغيير مي كند؟

ارتفاع محلول در لوله سمت چب پايين مي رود. چه نتيجه اي مي گيريد؟

در اثر افزايش حجم هواي درون ارلن ( به علت حرارت )اختلاف سطح در لوله U شكل بوجود مي آيد.

آيا فشار هواي درون ارلن تغيير مي كند؟ 

فشار هواي درون ارلن بيشتر مي شود. اين افزايش فشار برابر است با تفاوت ارتفاع محلول پرمنگنات پتاسيم در دو طرف لوله U شكل (سمت راست و سمت چب )

توجه : هنگاميكه آب مي خواهد به جوش بيايد . به محلول داخل لوله U شكل به دقت نگاه كنيد . چون در همان لحظه ايجاد اختلاف سطح در دو طرف لوله كاملا محسوس است و بعد از به جوش آمدن محلول ، در دو طرف لوله محلول داراي نوساناتي مي باشد.

توضيح: وابستگي حجم و فشار با دما را مي توان با استفاده از روش زير نيز بررسي نمود:

سر سه شيشه مرباي خالي را با استفاده از كيسه فريزر و نخ ببنديد يكي از شيشه ها را در ظرف حاوي آب و يخ  و ديگري را در ظرف حاوي آب كه زير چراغ گاز روشن كرده ايد و سومي را روي سطح ميز در هواي عادي بگذاريد . پس از مدتي مشاهده خواهيد كرد پلاستيك شيشه درون آب گرم به طرف بالا ،پلاستيك شيشه درون آب يخ به طرف پايين و پلاستيك ظرف سومي بدون تغيير باقي مي مانندآزمايش فوق  رامي توانيد عملا در آزمايشگاه مشاهده كنيد

                                                                                  (17)

  آزمايش(14)                     روشي ساده براي اندازه گيري درصد اكسيژن موجود در هوا

هنگامي كه تركب هاي آلي داراي كربن ، ،هيدروژن واكسيژن سوزانده مي شوند.كربن دي اكسيد و آب توليد مي كنند. معادله واكنش

سوختن اتانول را مي توان به شكل زير نمايش داد:

C₂H₅OH(l)   +  3 O₂(g )      ª        2CO₂  +3H₂O

اگر واكنش در فضايي مسدود با حجم ثابت صورت گيرد، به دليل كاهش تعداد مولكول هاي  گازي شكل در فراورده ها نسبت به واكنش

دهنده ها نوعي خلاء نسبي در محيط پديد مي آيد. در صورتي كه مقدار كاهش حجم قابل تعيين باشد ،مقدار اكسيژن مصرف شده (كه برابر

مقدار اكسيژن موجود درظرف است.)را مي توان اندازه گيري كرد.اين كاهش حجم با تععين مقدار آب انتقال يافته از يك ظرف به ظرف ديگر

 در اثر خلا ء نسبي ايجاد شده مشخص مي شود.

وسايل و مواد مورد نياز: ارلن 600ml (2)- در پوش لاستيكي سوراخ دار به اندازه دهانه ارلن ياد شده –گيره بورت –پايه فلزي-لوله

شيشه اي به شكل پيپت پاستور-لوله شير دار-لوله لاستيكي-پنبه و اتانول.

شرح عملي آزمايش:     لوله شيشه اي را درون آب ارلن پاييني قرار دهيد (شكل 1).باكمك لوله لاستيكي آن را به لوله شيشه اي به شكل

 پيپت پاستور متصل كنيد و به كمك گيره اين قطعه را ثابت كنيد.در پوش لاستيكي را از قسمت نازك لوله شيشه اي بگذرانيد و شير را

ببنديد . در قسمت نازك لوله شيشه اي يك قطعه كوچك پنبه آغشته به يك يا دو قطره الكل متصل كرده ، آن را روشن كنيد.ارلن دوم را

                                                                                    (18)

 به صورت وارونه  روي دستگاه سوار كنيد و به سرعت با درپوش لاستيكي دهانه آن را محكم ببنديد .پس از چند ثانيه اكسيژن در ارلن

مصرف و در پي آن شعله خاموش مي شود.شير را باز كنيد ،بي درنگ آب با فشار و به شكل فواره از ارلن پاييني وارد ارلن وارونه مي شود.

تا زماني كه ورود آب به درون ارلن وارونه ادامه دارد ،صبر كحنيد و پس از آن ارلن وارونه را از دستگاه جدا كنيد.حجم آب انتقال يافته 

   به درون ارلن را اندازه بگيريد و درصد اكسيژن هوا را محاسبه كنيد.

روش محاسبه : درصد اكسيژن موجود در هوا به دو صورت قابل محاسبه است .اين دو روش به طور خلاصه در فرمول هاي زير بيان شده اند:

                                  100×  حجم آب انتقال يافته به درون ارلن وارونه + حجم آب در لوله شيشه اي=درصد اكسيژن(1)

                                                                       حجم ارلن وارونه                                     

                                                  100× تغييرات حجم آب در ارلن پاييني پيش و پس از واكنش       = در صد اكسيژن (2)   

                                                                                      حجم ارلن وارونه                      

آزمايش(15)                    تهيه گاز اكسيژن –سوختن منيزيم ، گوگرد و كربن                                                                               

هدف آزمايش : بررسي خواص گاز اكسيژن

وسايل و مواد مورد نياز : لوله آزمايش بزرگ(4)-در پوش لاستيكي يك سوراخه(اندازه دهانه لوله آزمايش)(1)-درپوش لاستيكي(اندازه دهانه لوله آزمايش)(3)-گيره نگهدارنده چنگكي (1)-پايه Aشكل(1)-ميله cm50 (1)-گيره قائم(1)-تشتك آب-چراغ گازي-لوله   شيشه اي خم⁰90 (1)- لوله رابط پلاستيكي(1)-ميله شيشه اي(1)-ميله فلزي(1)-شيشه ساعت(1)-پنس(1)-ترازو-آبفشان-قطره چكان-

خط كش- چوب پنبه(يك تكه)-محلول تورنسل-محلول فنل فتالئين-كلرات پتاسيم-دي اكسيد منگنز-گوگرد – نوار منيزيم

شرح آزمايش:

مرحله اول: g5كلرات پتاسيم وزن كرده و در لوله آزمايش بريزيد.g2 دي اكسيد منگنز نيز وزن نموده و به كلرات پتاسيم اضافه كنيد. لوله را مطابق شكل با درپوش لاستيكي يك سوراخه بسته و با گيره به پايه وصل كنيد.يك سر لوله شيشه اي خميده را از سوراخ در لاستيكي عبور داده و سر ديگر آنرا در تشتك پر از آب قرار دهيد.

لوله را حرارت دهيد تا گاز اكسيژن توليد شود اندكي صبر كنيدتا هواي لوله خارج شود سپس لوله هاي آزمايش را از آب پر كنيدو يكي پس از ديگري در داخل تشتك درمحل خروج گاز قرار دهيد تا از گاز اكسيژن پر شوند.توجه داشته باشيد تمامي آب لوله ها خالي نشود ومقدار خيلي كمي آب در لوله ها بماند.در لوله ها را بسته و براي مراحل بعدي آزمايش نگه داريد.

مرحله دوم : cm5 نوار منيزيم را با پنس گرفته و روي چراغ گاز (با حرارت ملايم ) بگيريد به محض شعله ور شدن آن را از شعله دور كرده وبه سوختن منيزيم توجه كنيد.

مجدداcm5 نوارمنيزيم بريده و پس از شعله ور كردن آن خيلي سريع آن را در يكي از لوله هاي حاوي اكسيژن وارد كنيد (چون نوار منيزيم خيلي سريع با حرارت شعله ور مي شود لذا وارد كردن نوار منيزيم در لوله حاوي اكسيژن مي بايست با سرعت بيشتري انجام پذيرد).

فرق بين نوار منيزيم در داخل لوله حاوي اكسيژن خالص و اكسيژن هوا چيست؟

                                                                                   (20)

نوار منيزيم در داخل لوله حاوي اكسيژن خالص به شدت و با نور خيره كننده اي مي سوزد. سعي كنيد از خارج شدن اكسيژن از لوله آزمايش جلوگيري نمائيد براي اين كار مي توانيد به محض وارد كردن نوار در لوله آزمايش ، نوار را در لوله انداخته و در لوله را ببنديد

(به وسيله درپوش يا كاغذ مرطوب ). به خاكستر حاصل ، چند قطره فنل فتالين اضافه كنيد (لوله آزمايش را هم نزنيد).

چه مشاهده مي كنيد؟

با ريختن فنل فتالئين ، رنگ محلول ارغواني مي شود.

معادله واكنش سوختن منيزيم و واكنش آن با آب را بنويسيد:

2Mg     +  O₂  Ú   2MgO

MgO     +    H₂O  Ú  Mg(OH)₂

مرحله سوم:  مقداري گوگرد در شيشه ساعت بريزيد. سر ميله شيشه اي را براي چند لحظه روي چراغ بگيريد تا داغ شود.سر ميله را به گوگرد آغشته كرده و مجددا روي چراغ گاز بگيريد به محض شعله ور شدن ، ميله را وارد يكي از لوله هاي آزمايش حاوي گاز اكسيژن

نموده و مشاهدات خود را يادداشت كنيد :

شعله بوجود آمده در اثر سوختن گوگرد در اكسيژن درخشانتر است و به شدت بيشتري مي سوزد.

توجه كنيد كه در لوله آزمايش را ببنديد براي اينكار مي توانيد طول ميله شيشه اي را كمي از ارتفاع لوله آرمايش كوچكتر گرفته و ميله شيشه اي را در داخل لوله گذاشته و در آن را ببنديد تا گاز حاصله خارج نشود . (بيني خود را از شعله دور نگهداريد چون گاز به وجود آمده سمي است). معادله واكنش انجام يافته را بنويسيد:

S   +  O₂  Ú  SO₂                                                                                                            

در لوله حاوي گاز گوگرد دي اكسيد چند قطره آب ريخته و سپس به آن چند قطره محلول تورنسل آبي اضافه كنيد چه مشاهده         مي كنيد ؟ رنگ تورنسل آبي به قرمز تبديل مي شود.

محلول خاصيت اسيدي دارد يا بازي ؟  خاصيت اسيدي دارد.

چه نتيجه اي مي گيريد ؟ از حل شدن گاز گوگرد دي اكسيد در آب اسيد توليد مي شود.

SO₂    +    H₂O   Ú  H₂SO₄                                                                                                         

 مرحله چهارم :يك تكه چوب پنبه را به سر يك ميله فلزي وصل كنيدچوب پنبه را روي شعله چراغ بسوزانيد پس از مشاهده آثار سوختگي در آن ، بلافاصله چوب پنبه را در لوله حاوي اكسيژن وارد كنيد.و در پوش لوله را بگذاريد.

معادله سوختن كربن در اكسيژن را بنويسيد:

C   +   O₂ Ú    CO₂                                                                                                                    

 چند قطره آب در لوله بريزيد و س.پس چند قطره محلول تورنسل آبي به آن بيفزائيد چه تغيير رنگي مشاهده مي كنيد ؟ رنگ محلول قرمز مي شود .

معادله واكنش انجام يافته را بنويسيد.

H₂O       +     CO₂    Ú  H₂CO₃                                                                                        

                                                                          (21)

آزمايش(16)                                                  فلزات و غير فلزات

هدف آزمايش :با انجام اين آزمايش متوجه خواهيد شد كه فلزات و عير فلزات از نظر فيزيكي و شيميايي چه تفاوت هايي با يگديگر دارند.

وسايل و مواد مورد نياز: بشرcm³250(1)-واحد لامپ(1)-سيم رابط(3تكه)-منبع تغذيه-كاغذ سمباده(1)-چكش(1)-سه پايه- چراغ گاز-گيره سوسماري(2)- كربن (به صورت زغال يا گرافيت )-گوگرد-تيغه هايي از هر يك از فلزات آهن، مس و آلومينيوم- استيك اسيد

شرح آزمايش :

مرحله اول:وزن حجمي (چگالي)

قطعه هاي يكساني از گرافيت ، آهن، مس و آلومينيوم انتخاب نموده و با حدس زدن ، آن ها را به دو دسته عناصر سنگين و سبك   تقسيم كنيد. چه نتيجه اي مي گيريد؟

گرافيت به عنوان يك غير فلز چگالي كمتري نسبت به بقيه عناصر ( به عنوان فلز) دارد.

مرحله دوم : شكنندگي

قطعه هاي آهن ، مس، آلومينيوم و گرافيت را روي ميز گذاشته و باچكش به هريك از عناصر بكوبيدتا به اين وسيله سختي و نرمي آنها امتحان شود.سپس آن ها را به دو دسته ( آن هايي كه به آساني مي شكنند و آن هايي كه نمي شكنند) تقسيم كنيد.

توجه: در اين قسمت از آزمايش مي توانيد از گوگرد نيز به عنوان غير فلز استفاده كنيد اما چون گوگرد به صورت پودر مي باشد احتمال پراكنده شدن گوگرد به اطراف وجود دارد.

مرحله سوم : هدايت گرمايي

نصف بشر را از آب پر كنيد و آن را حرارت دهيد تا آب كاملا بجوشد ، سپس شعله را قطع كرده و يك قطعه گرافيت و فلز مس را درون

بشر قرار دهيد .(براي جلوگيري از خيس شدن گرافيت كه براي مرحله بعدي آزمايش نيز لازم مي باشد مي توانيد ازيك مداد به جاي گرافيت استفاده كنيد ).

چند دقيقه صبر كنيد به قطعه هاي گرافيت و مس دست بزنيد چه احساس مي كنيد ؟

مس گرم مي شود ولي گرافيت گرم نمي شود. چه نتيجه اي مي گيريد؟

فلزات گرما را از خود عبور مي دهند و در نتيجه انتقال گرما،مس گرم مي شود ولي غير فلزات چنين خاصيتي را ندارند.

اگر آزمايش را با قطعه فلزات ديگر (آلومينيوم و آهن )انجام دهيد آيا نتيجه اي يكساني مي گيريد؟

بله ، آلومينيوم و آهن به عنوان فاز هادي گرما هستند.

مرحله چهارم:هدايت گرمايي

مداري مطابق شكل ببندبد.

                                                                                 (22)

دو سر سيم هاي مدار را به وسيله دو گيره سوسماري به دو سر ماده مورد آزمايش وصل كنيد(اين مرحله را با گوگرد نيز انجام دهيد)

روشن شدن لامپ ،نشانه كدام خواص ماده مورد آزمايش است.

آيا گوگرد هادي جريان الكتريسيته است ؟ خير

با استفاده از كداميك از مواد ، چراغ روشن مي شودو كداميك چراغ روشن نمي شود؟

آهن ،مس ، آلومينيوم و گرافيت چراغ را روشن مي كنند ولي گوگرد چراغ را روشن نمي كند.

مرحله پنچم : جلاپذيري

با كاغذ سمباده نرم هر يك از عناصر ذكر شده را صيقل دهيد كداميك جلاپذيرند ؟آهن ، مس و آلومينيوم جلاپذيرند.

با استفاده از اين آزمايش ها جدول زير را پر كنيد و تفاوت عمده خواص فيزيكي و مكانيكي فلزات و غير فلزات را از روي آن بررسي كنيد.

مرحله ششم : واكنش پذيري شيمياي

اگر يك قطعه از فلز منيزيم را در لوله آزمايش بيندازيم و بر روي آن اسيد استيك بريزيم منيزيم شروع به حل شدن مي نمايد ولي

اگر آزمايش را با غير فلزي مانند گرافيت انجام دهيم واكنش انجام پذير نيست. اكثر فلزات در داخل اسيد ها قابل حل و غير فلزات غير قابل حل مي باشند.

آزمايش(17)                                         تقطير جزء به جزء نفت خام

هدف آزمايش : 1-نمايش چگونگي جدا سازي اجزاي تشكيل دهنده نفت خام

                     2-معرفي يكي از مهمترين فرآيندهاي صنعتي

                     3-بررسي پاره اي از خواص فيزيكي و شيميايي اجزاي به دست آمده از تقطير نفت خام.

وسايل و مواد مورد نياز : سنگ جوش (يا پشم شيشه )-شيشه ساعت (59)-دماسنج معمولي (1)- بالون ته گرد ml50(4)-الياف نسوز  چراغ گازي-كاسه فلزي با شن(حمام شن )-ml30 نفت خام و در صورت عدم دسترسي به نفت خام متوان از مخلوط بنزين ،

          پارافين، نفت سفيد و روغن موتور استفاده كرد.

هشدار : چون تركيب هايي كه در اين آزمايش استفاده مي شوند آتش گيرند و مخلوط آنها با هوا منفجر شونده است به نكات زير توجه

كنيد.

1-كوشش شود در صورت امكان از شعله مستقيم براي گرما دادن به نفت خام استفاده نشود .

2-حداقل مقدار نفت خام ، براي آزمايش به كار رود

3-اطمينان حاصل شود كه همه اتصال هاي دستگاه تقطير نشت بخار نداشته باشند .

4--توصيه ميشود كه از عينك محا فظ دستكش و همچنين صفحه محافظ استفاده شود.

5-كپسول آتشنشاني متناسب دراختيار با شد.

شرح عملي آزمايش : قبل از شروع تقطير ، دستگاه را سوار كنيد. براي شروع

آ) ml30 نفت خام را با يك يا دو دانه سنگ جوش در يك بالون ml100قرار دهيد، شير آب متصل به خنك كننده را باز كنيد تا   جريان آب به طور يكنواخت و با شدت مناسب تامين شود. دهانه بالون تقطير را با چوب پنبه سوراخ دار كه دماسنج را در آن نصب  كرده ايد مسدود كنيد . جايگاه دماسنج در بالون در شكل كاملا مشخص است . پس از مروري بر نكات ايمني و اطمينان از رعايت آنها گرما   دادن  را شروع كنيد .دمايي كه در آن نخستين جزء ، شروع به خروج از انتهاي خنك كننده مي كند را يادداشت كنيد.

ب)هنگامي كه دماسنج به سرعت افزايش دما را نشان داد ظرف ماده جمع آوري شده را عوض كنيدوبه جاي آن ظرف خالي ديگري بگذاريد.سپس دماي جديد دماسنج را يادداشت كنيد. اين عمل را تا به دست آوردن چهار نمونه جداگانه تكرار نماييد. توجه كنيد كه دماي دماسنج بالاتر از ^0C250 نرود.

بالون تقطير را كه محتوي ماده ي درون آن را به كمك يك ميله شيشه اي به روي يك شيشه ساعت بزرگ منتقل كنيد تا سرد شود. ويژگي هاي زير را براي هر يك از اجزاي تقطير شده و باقيمانده با هم مقايسه كنيد.

1-    دماي تقطير

2-    رنگ ماده تقطير شده

3-    رفتار جزء تقطير شده هنگامي كه سه قطره از آن روي شيشه ساعتي قرار داده و كبريت بر افروخته به آن نزديك ميشود .

                                                                                    (24)

آزمايش(18)                                                    تهيه گاز متان

هدف آزمايش:بررسي خواص آلكان ها

وسايل و مواد مورد نياز : لوله آزمايش (1)-بشر cm³50 (2)-همزن شيشه اي (1)-لوله رابط شيشه اي (cm8-6)-لوله رابط   پلاستيكي درپوش لاستيكي 1 سوراخه(1)-تشتك آب(1)-قاشق مرباخوري(1)-بوته چيني(1)-توري نسوز (1)-سه پايه(1)-چراغ گازي(1) - هاون چيني(1)-پايه Aشكل(1)-گيره قائم(1)- گيره چنگكي(1)-اكسيد كلسيم-استات سديم متبلور-سود

شرح آزمايش:

مرحله اول :يك قاشق مرباخوري استات سديم متبلور در بوته چيني بريزيد. بوته را روي توري نسوز و سه پايه بگذاريدو با چراغ گاز آن را حرارت دهيد با آب متبلور استات سديم خارج شود و ماده فوق شروع به ذوب شدن كند.چراغ را خاموش كنيدو پس از سرد شدن ، استات سديم چسبيده را با سر همزن شيشه اي از بوته جدا كرده و در هاون بريزيد(هاون مي بايست خشك و تميز باشد).حدود 10 عدد

سود جامد و يك قاشق مرباخوري اكسيد كلسيم كه نقش كاتاليز گر را دارد بر استات سديم بيفزاييد . مخلوط فوق را در هاون بساييد تا

به صورت پودري نرم و يكنواخت در آيد. پودر حاصل را در لوله آزمايش بريزيد و براي مرحله بعدي آزمايش آن را نگه داريد.

مرحله دوم :لوله آزمايش حاوي مخلوط استات سديم ، اكسيد كلسيم و سود را با استفاده از گيره به صورت افقي به پايه وصل كنيد.در پوش لاستيكي مجهز به لوله هاي رابط شيشه اي و لاستيكي(لوله رابط لاستيكي بين دو لوله رابط شيشه اي قرار مي گيرد.مطابق شكل )

را در دهانه لوله آزمايش قرار دهيد.با چراغ گاز نخست همه جاي لوله را گرم كنيد تا هواي داخل لوله منبسط شده و خارج شود.به محض گرم شدن لوله بايد حباب هاي هوا از آب خارج شود براي مشاهده خارج شدن حباب هاي گاز ،سرلوله را ابط (قسمت لوله موئينه)را درتشتك

حاوي آب قراردهيد.اين گاز همان گاز متان مي باشد كه طبق معادله زير تهيه مي شود  

                                                          CaO      

CH₃COONa   +   NaOH  Ú  CH₄   +  Na₂CO₃     

بدون اينكه سر لوله را از آب خارج كنيد شعله چراغ را زياد كرده و لوله را به شدت حرارت دهيد.وقتي فشار گاز به حد كافي رسيد يعني خروج حباب هاي گاز سريع تر شد سر لوله رابط را از آب خارج كرده و كبريت روشني را به سر لوله نزديك كنيد و سوختن متان را

مشاهده كنيد.